تبلیغات
آیین زندگی و اخلاق کاربردی - آداب و اخلاق پژوهش در اسلام
 
آیین زندگی و اخلاق کاربردی

 در این یادداشت به 18 آموزه‌ اخلاقی اسلام درباره پژوهش پرداخته می‌شود.

خبرگزاری فارس: آداب و اخلاق پژوهش در اسلام



شكی نیست كه تحقیق و پژوهش علمی در اسلام اهمیت بسیار فراوانی دارد و پرواضح است كه افكار، اندیشه‌ها و آثار محققان و پژوهشگران هر جامعه زیر ساخت‌های علمی آن جامعه را تشكیل داده، بناهای علمی و نتایج عملی و تجربی فراوانی به همراه دارد. از این رو، اگر محققان و پژوهشگران ارزش‌های خوب و پسندیده اخلاقی را با مسائل پژوهشی خود همراه كنند؛ زیر ساخت‌های علمی جامعه اثرات و نتایج مثبت و همیشگی خواهند داشت و اگر خدای ناكرده با امور غیر ارزشی و غیر اخلاقی همراه شوند؛ نتایج منفی و ناپسند به دنبال خواهند داشت؛ به همین جهت در این یادداشت به برخی از آموزه‌های اخلاقی اسلام درباره پژوهش اشاره می‌شود. 1. انگیزه الهی نخستین مساله‌ای كه شایسته و بایسته است پژوهشگران به آن توجه كنند این است كه نیت و انگیزه خود را برای خدا خالص كنند و به خاطر جلب رضای خدا و تقرب به درگاه او تحقیق و پژوهشی انجام دهند.

بقیه در ادامه مطلب

زیرا می‌دانیم كه بر اساس نظام اخلاقی اسلام، نیت و انگیزه، به اندازه عمل و بلكه بیشتر از آن اهمیت دارد و به همین دلیل پیامبر اكرم (ص) فرمود: نیت مومن بهتر از عمل اوست (بحارالانوار ج 70 ص 186) و در جای دیگر فرمود: ارزش اعمال بستگی به نیت ها دارد و بهره هر كس از عملش مطابق نیت اوست، كسی كه به خاطر خدا و پیامبر هجرت كند هجرت به سوی خدا و پیامبر كرده است و كسی كه به خاطر رسیدن به مال دنیا یا به دست آوردن همسری هجرت كند بهره‌اش همان چیزی است كه به سوی آن هجرت كرده است. (مستدرك الوسائل ج 1 ص 90) ماهیت هر عملی با توجه به نیتی كه فرد در انجام آن داشته مشخص می‌شود، زیرا اعمال ما، تنها جنبه ظاهری و دنیوی ندارند بلكه متشكل از ظاهر و باطن هستند، به همین جهت، برای ارزش‌گذاری كاری، تنها ظاهرِ خوب كفایت نمی‌كند بلكه باید باطن آن كار و شخص انجام دهنده آن نیز خوب و پسندیده باشد. به بیان روشن‌تر در دیدگاه اسلام تنها عملی ماندگار و ابدی خواهد شد كه با انگیزه الهی و پیروی از او انجام شود لذا برای اینكه تحقیق و پژوهش ما حقیقتا ارزشمند گردد و ما را به سعادت و كمال حقیقی رهنمون سازد نیازمند همراهی با انگیزه الهی و اخلاص در عمل است. همچنین اگر قصد و نیت الهی و اخروی همراه تحقیق و پژوهش باشد، اجر و پاداش آن، مضاعف خواهد شد. امام علی علیه‌السلام فرمود: عطایای الهی به اندازه نیت انسان است. (نهج‌البلاغه / نامه 31) ذكر این نكته ضروری است كه اگر تحقیق و پژوهش به انگیزه دیگری مانند انگیزه‌های ثروت، قدرت و مانند آن صورت پذیرد هر چند ممكن است مدتی دنیای ما و دیگران را آباد كند اما چون در راستای زندگی حقیقی ما نیست فاقد ارزش حقیقی همه جانبه خواهد بود و سود معنوی برای پژوهشگر نخواهد داشت. 2. توكل از آموزه‌های اخلاقی اسلام، فضیلت توكل است كه بر محققین و پژوهشگران شایسته و بایسته است در همه امور زندگی خود از جمله در تحقیقات و پژوهش‌های علمی، بر خدا توكل كنند. توكّل از مادّه وكالت و به معناى سپردن كارها به خدا و اعتماد به لطف اوست و پرواضح است كه به معناى دست كشیدن از تلاش و كوشش نیست بلكه انسان تا آنجا كه در توان دارد باید تلاش كند و منزلگاه‌ها را یكى بعد از دیگرى با تمام توان بپیماید، امّا آنچه از توان او بیرون است به خدا واگذارد و از الطاف جلیّه و خفیّه او مدد بطلبد. امام علی (ع) فرمود: كسى كه بر خدا توكّل كند مشكلات در برابر او خاضع، و اسباب براى او سهل و آسان مى‏گردد. (غررالحكم حدیث 9028) و نیز فرمود: كسى كه توكّل بر خدا كند شبهات براى او روشن مى‏شود. (غرر الحكم حدیث 8985) 3. احترام به پژوهشگران سابق پژوهش‌های نو و جدید ـ در حقیقت ـ نتیجه و محصول زحمات و پژوهش‌های پیشینان و دانشمندان گذشته است. پژوهشگران و محققان در هر دوره‌ای با بهره‌گیری از یافته‌ها و پژوهش‌های محققان گذشته می‌كوشند تا كاروان علم و دانش و اندیشه را پیش ببرند و افق‌های جدیدتری به روی خود و بشریت بگشایند. به همین جهت بر هر محقق و پژوهشگر شایسته و بایسته اخلاقی است كه از دانشمندان و علمای گذشته به نیكی یاد كرده و زحمات و تلاش‌های آنها را فراموش نكند و به تعبیر دیگر مراتب اساتید را مراعات نماید؛ زیرا دانشمندان و محققان اسبق، اساتیدِ پژوهشگران سابق بودند و پژوهشگران سابق نیز اساتید و راهنمایانِ اندیشوران امروز . پیامبر اكرم (ص) فرمود: هركس عالم و دانشمندی را گرامی بدارد مرا گرامی داشته و هر كس مرا گرامی بدارد خدا را گرامی داشته است... (جامع الاخبار ص 39) 4. شهامت و شجاعت در پژوهش محقق و پژوهشگر باید در انجام پژوهش و تحقیقات علمی با شهامت و شجاعت قدم برداشته و نباید به دلیل ترس از ناتوانی یا ترس از مشكلات احتمالی یا امكانات كم و .... از انجام كارهای بزرگ خودداری كند. این مساله تا جایی مهم و اساسی است كه از مشورت با شخص ترسو نهی شده است. امام علی (ع) فرمود: هرگز با انسان ترسو مشورت نكن چرا كه تو را از كارهاى مهم باز مى‏دارد، و موضوعات كوچك را در نظر تو بزرگ جلوه مى‏دهد. (غرر الحكم حدیث 10349) از طرفی دیگر پژوهشگر باید شجاعانه دنبال حق و حقیقت باشد و بعد از رسیدن به نتیجه ـ به خاطر اینكه ممكن است بسیاری از افراد آن را نپذیرند ـ از مطرح كردن آن نهراسیده و با شجاعت و شهامت از نظریه خود دفاع كند. امام علی (ع) فرمود: شجاعت زینت است و ترس عیب است. (شرح غرر الحكم ج 7 ص 171) 5. امانت‌داری امانت‌داری در پژوهش و تألیف، ركن مهمی از حیات علمی و تحقیقی یك جامعه است. هر پژوهشگری اخلاقاً موظف است منبع و مدرك هر مطلبی را كه نقل كرده ذكر كند. همچنین امانت‌داری در تحقیق و پژوهش اقتضا می‌كند كه در نقل‌‌قول‌ها و یا در استنادها به سخن دیگران از قطعه كردن مطالب ـ كه مخل مراد كامل آن نقل است ـ پرهیز شود. امام صادق (ع) فرمود: خداوند هیچ پیامبرى را مبعوث نكرد، مگر این كه راست گویى و اداء امانت نسبت به نیكوكار و بدكار جزو تعلیمات او بود. (كافی ج 2 ص 104) همچنین فرمود: نگاه به ركوع و سجود طولانى افراد نكنید (و تنها آن را نشانه دیانت آنها ندانید) چرا كه این چیزى است كه ممكن است به آن، عادت كرده باشد، و هرگاه آن را ترك كند، نگران مى‏شود ولى نگاه به راست‌گویى و امانت‌داری آنها كنید. (كافی ج 2 ص 105) 6. روحیه حقیقت جویی در پژوهش شایسته و بایسته است پژوهشگر همواره روحیه حقیقت جویی و حقیقت‌طلبی داشته باشد و همه تلاش و زحمت خود را در كشف حقیقت صرف كند. زیرا حق و حقیقت است كه باقی خواهد ماند. 7. پرهیز از كتمان حق یكی از مهم‌ترین مسائلی كه پژوهشگران باید به آن توجه كنند این است كه نباید حقایق و مسائل واقعی را كه نیاز جامعه است كتمان كنند. پیامبر اسلام (ص) فرمود: هر گاه از دانشمندى چیزى را كه مى‏داند سؤال كنند و او كتمان نماید روز قیامت افسارى از آتش بر دهان او مى‏زنند (بحارالانوار ج 57 ص 301) در حدیث دیگرى از امیر مؤمنان على (ع) پرسیدند: بدترین خلق خدا بعد از ابلیس و فرعون ... كیست؟ امام در پاسخ فرمود: دانشمندان فاسدند كه باطل را اظهار و حق را كتمان مى‏كنند و همان‌ها هستند كه خداوند بزرگ درباره آنها فرموده: لعن خدا و لعن همه لعنت‏كنندگان بر آنها خواهد بود. (بحار الانوار ج 2 ص 88) 8. پژوهش گروهی و استفاده از مشاوران از اخلاق پژوهش این است كه تحقیقات علمی تا جایی كه امكان دارد به صورت گروهی انجام گردد. زیرا از هر جهت مفیدتر از كارهای فردی و شخصی است، به عبارت دیگر پژوهشهای فردی هر چند در جای خود مفید و ارزنده است اما اتقان پژوهشهای گروهی قابل مقایسه با پژوهش‌های فردی نیست. اهمیت مشورت تا حدی است كه رسول گرامی اسلام (ص) - كه صاحب علم لدنی بود - با اصحاب خود مشورت می‌كرد. امیر مؤمنان علی (ع) فرمود: بهترین آرا و اندیشه‌ها از آن كسی است كه از مشورت با دیگران خود را بی‌نیاز نبیند. (غرر الحكم و دررالكلم، ج1 حدیث 330) امام حسن (ع) فرمود: هیچ جمعیّتى در كار خود با یكدیگر مشورت نكردند مگر این كه به خیر و صلاح خویش رهنمون شدند. (تحف العقول ص 164) به قول مولانا: این خردها چون مصابیح انور است / بیست مصباح از یكی روشنتر است پرواضح است كه كار و پژوهش گروهی از مصادیق مشورت و كمك گیری از یكدیگر است و همه فوائد مشورت كردن را به همراه خود دارد. 9. پرهیز از شهرت‌طلبی و دنیا خواهی و تمایلات نفسانی برای پژوهشگر و محقق شایسته و بایسته است كه در تحقیقات علمی خود از شهرت‌زدگی و دنیا طلبی بپرهیزد. زیرا این امور موجب دور شدن انسان از حقیقت و سعادت ابدی می‌شود. قرآن كریم نكته بسیار مهمی را گوشزد می كند و می فرماید: "مَن كاَنَ یُرِیدُ الْحَیَوةَ الدُّنْیَا وَ زِینَتهََا نُوَفّ‏ِ إِلَیهِْمْ أَعْمَالَهُمْ فِیهَا وَ هُمْ فِیهَا لَا یُبْخَسُون أُوْلَئكَ الَّذِینَ لَیْسَ لهَُمْ فىِ الاَْخِرَةِ إِلَّا النَّارُ وَ حَبِطَ مَا صَنَعُواْ فِیهَا وَ بَاطِلٌ مَّا كَانُواْ یَعْمَلُون" (هود/15و16) كسانى كه زندگى دنیا و زینت آن را بخواهند، (نتیجه) اعمالشان را در همین دنیا بطور كامل به آنها مى‏دهیم و چیزى كم و كاست از آنها نخواهد شد. (ولى) آنها در آخرت، جز آتش، (سهمى) نخواهند داشت و آنچه را در دنیا (براى غیر خدا) انجام دادند، بر باد مى‏رود و آنچه را عمل مى‏كردند، باطل و بى‏اثر مى‏شود. ذكر این نكته ضروری است كه هر كاری اگر به خاطر و هدف هوای نفس و دنیا باشد مذموم است، حتی اگر نماز، روزه و احسان نیز به خاطر هوای نفس و دنیا باشد مذموم و باطل است اما اگر آن كار برای امور اخروی یا برای برپایی احكام دین و یا امور دنیوی كه منافاتی با امور معنوی و اخروی ندارد، باشد نه تنها ناپسند نیست بلكه پسندیده و ممدوح نیز می‌باشد و گاهی در برخی از موارد لازم و واجب نیز خواهد بود. لذا باید به دنیا به دیده وسیله بنگریم و آن را مزرعه آخرت بدانیم و به هیچ عنوان، دنیا را برای دنیا و لذت های زودگذر آن نخواهیم چرا كه آخرتی در پیش داریم و باید آماده سفر گردیم. چیست دنیا از خدا غافل شدن / نی طلا و نقره و فرزند و زن 10. پرهیز از شتاب زدگی از آفات بزرگ پژوهش‌های علمی، شتاب‌زدگی و عجله بی‌مورد است. زیرا كمترین آفت عجله این است كه مانع درك صحیح موضوع یا مساله می‌شود به همین جهت پژوهشگران از لحاظ اخلاقی شایسته است از شتاب و عجله دوری كنند. پیامبر اعظم (ص) فرمود: از عجله بپرهیز؛ زیرا هرگاه عجله كنى نصیب و بهره خود را از دست خواهى داد. (مجموعه ورام ص 255) امیرالمومنین (ع) فرمود: لغزش‏هاى انسان با عجله افزایش مى‏یابد. (غرر الحكم حدیث 9940) 11. پرهیز از دخالت دادن خواسته‌های شخصی و گروهی پژوهشگر نباید خواسته‌های شخصی یا گروهی و ... خود را به عنوان پیش فرض تحقیق و پژوهش خود قرار دهد، لذا نیكو و بایسته است كه اصل بی طرفی را ـ تا حد امكان ـ در تحقیقات خود مورد توجه قرار دهد. محقق و پژوهشگر راستین كسی است كه خود را تابع نتیجه تحقیق خود بداند نه آنكه حاصل تحقیق خود را تابع امیال خود گرداند. از همین جاست كه تفسیر به رای در مورد قرآن كریم به شدت نهی شده است. یكی از معانی تفسیر به رأی این است كه شخصی بخواهد باورها و پیش‌فرض‌های قبلی خود را بر قرآن تحمیل كند و از قرآن برای مطالب خود دلیل بیابد به عبارت دیگر شخص در حقیقت نمی خواهد مراد خداوند و منظور قرآن را دریابد بلكه می‌خواهد مراد و منظور خود را بوسیله قرآن به اثبات برساند. 12. پرهیز از سرقت علمی یكی از نكات ناشایست اخلاقی در باب اخلاق پژوهش، بحث سرقت علمی است. محققِ با اخلاق هیچگاه مطالب دیگران را به اسم خود منتشر نمی‌كند و حقوق فكری و معنوی افراد دیگر را محترم می‌شمارد. 13. رعایت اولویت‌ها از دیگر امور اخلاقی برای پژوهشگران این است كه اولویت‌ها و نیازهای خود و جامعه را در نظر گرفته و به مسائل مهمتر، اساسی‌تر بیشتر اهمیت دهند. زیرا مسئولیت‌ها، وظایف دینی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، و ... پژوهشگران به اندازه‌ای زیاد است كه دیگر امكان رسیدن به مسائل غیر ضروری نیست و گزراندن عمر به مسائل غیر ضروری و انجام ندادن كارهای مهم و ضروری تر باعث خسران و ضررهای غیر قابل جبران فردی و اجتماعی است. امام علی (ع) می‌فرماید: علم و دانش بیشتر از آن است كه بتوانی همه آن را بیاموزی و بر آن احاطه پیدا كنی؛ پس باید از هر دانشی بهترین‌های آن را برگزینی. (غرر الحكم، حدیث 2198) 14. تواضع و فروتنی از دیگر آموزه‌های مهم اخلاقی فضیلت تواضع است. پژوهشگران و محققان نیز شایسته است خود را با این صفت، آراسته كرده و از تكبر و فخرفروشی به شدت بپرهیزند. پیامبر اكرم (ص) فرمود: تواضع جز بزرگى بر انسان نمى‏افزاید پس تواضع كنید تا خداوند شما را بلند مقام سازد. (كنزل العمال ح 5719) امیرالمومنین (ع) فرمود: ثمره و نتیجه تواضع، محبّت است و ثمره و نتیجه تكبّر، دشنام و ناسزاگویى مردم است. (غرر الحكم حدیث 4613) حضرت مسیح (ع) فرمود: به وسیله تواضع، مزرعه علم و دانش آباد مى‏شود نه با تكبّر، همان‌گونه كه زراعت در زمین نرم و هموار مى‏روید نه بر روى كوه. (بحارالانوار ج 2 ص 62) 15. كنار نهادن حب‌ها و بغض‌ها محقق و پژوهشگر باید از حب‌ها و بغض‌های شخصی و گروهی، خود را برهاند تا در تحقیقات علمی، از رسیدن به حقیقت باز نماند. زیرا شرط اصلی درك حقیقت یك گفتار یا رفتار و یا مساله‌ای نداشتن حب و بغض است، به عبارتی دیگر دوستی‌ها و دشمنی‌ها می‌تواند نگاه‌ها را تغییر داده و اندیشه ها را از مسیر اصلی منحرف كند. از قدیم گفته‌اند: اگر بر دیده مجنون نشینی / به غیر از خوبی لیلی نبینی سعدی نیز گفته است: كسی به دیده انكار اگر نگاه كند / نشان صورت یوسف دهد به ناخوبی وگر به چشم ارادت نگه كنی در دیو / فرشته ایت نماید به چشم كروبی 16. فهم كامل سپس نقد اندیشه یكی از مهم‌ترین و حساسترین مسائل اخلاق پژوهش و نقد این است كه محقق و پژوهشگرِ ناقد كه در پی درستی و نادرستی یك اندیشه و نظریه است؛ نخستین و مهمترین شرط آن، این است كه آن سخن و مطلب را به درستی فهمیده باشد. زیرا نقد بدون فهم دقیق مطلب، در حقیقت نقد ذهنیات خود ناقد است نه نقد آن مطلب یا مساله. (دقت شود) بنابراین بر هیچ كس از لحاظ اخلاقی شایسته نیست پیش از فهم درست و دقیق یك نظریه و مدعا ـ به صرف تصوری مبهم ، ضعیف یا احتمالی ـ به نقد آن بپردازد. به جرأت می‌توان گفت اگر این آموزه در میان محققان و پژوهشگران جوامع بشری مراعات گردد بسیاری از نقدها و انتقادها از بین می رود. 17. روحیه انتقاد پذیری شایسته و بایسته اخلاقی است كه پژوهشگران روحیه انتقاد پذیری داشته باشند و اگر منتقدی حرف حق و مطلب صحیحی را تذكر داد آن را با كمال افتخار بپذیرند و از منتقد خود تشكر و قدردانی كنند. چنانكه صادق آل محمد (ص) فرمود: محبوب‌ترین برادرانم كسی است كه عیب‌هایم را برایم گوشزد كند. (بحار الانوار ج 71 ص 282) ---------------------------------------------------- نویسنده: حجت‌الاسلام وحید واحدجوان ---------------------------------------------------- انتهای پیام/ك/4



نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
نظرات ()
یکشنبه 2 تیر 1398 11:22 ب.ظ

Really plenty of superb data!
dosagem ideal cialis cialis en mexico precio cialis efficacit acheter cialis meilleur pri cialis kaufen bankberweisung cialis canada cialis pills boards brand cialis nl cialis 20 mg buy cialis uk no prescription
جمعه 31 خرداد 1398 11:49 ب.ظ

Thanks a lot. I like it.
link for you cialis price costo in farmacia cialis cialis farmacias guadalajara tadalafil cialis tablets we recommend cialis info cialis 5 mg buy tadalafil tablets cialis prezzo al pubblico cialis wir preise
چهارشنبه 29 خرداد 1398 08:50 ب.ظ

Really loads of good knowledge!
the best choice cialis woman buy cialis uk no prescription generic cialis review uk cialis sale online opinioni cialis generico how does cialis work buy cialis sample pack purchase once a day cialis 5 mg cialis pharmacie en ligne cialis generico milano
چهارشنبه 29 خرداد 1398 04:34 ق.ظ

Valuable content. Cheers!
cialis super acti generic cialis at the pharmacy cialis online deutschland free generic cialis cialis billig buy cheap cialis in uk where do you buy cialis 40 mg cialis what if i take safe site to buy cialis online generic cialis levitra
سه شنبه 28 خرداد 1398 05:51 ق.ظ

Thanks a lot, I enjoy it!
cialis en 24 hora canadian cialis cialis for sale in europa buying cialis in colombia tesco price cialis cialis savings card miglior cialis generico free generic cialis cialis sale online fast cialis online
دوشنبه 27 خرداد 1398 12:32 ق.ظ

Thanks. Loads of facts.

cialis tablets for sale purchase once a day cialis cialis kaufen bankberweisung generic cialis pro cialis daily brand cialis generic cialis from canada enter site very cheap cialis non 5 mg cialis generici cialis pills
شنبه 25 خرداد 1398 08:43 ب.ظ

Nicely put, Thank you!
we choice cialis pfizer india free generic cialis tadalafil 5mg click here to buy cialis cialis tablets australia rx cialis para comprar get cheap cialis canadian drugs generic cialis viagra vs cialis vs levitra cialis australia org
جمعه 24 خرداد 1398 01:56 ق.ظ

Cheers! Helpful information.
cialis patentablauf in deutschland buy cialis online legal il cialis quanto costa safe dosage for cialis cialis rckenschmerzen venta de cialis canada rx cialis para comprar cialis farmacias guadalajara american pharmacy cialis cialis 50 mg soft tab
چهارشنبه 22 خرداد 1398 10:16 ب.ظ

Thank you! Quite a lot of information!

cialis side effects dangers cialis prezzo di mercato cialis venta a domicilio cheap cialis buy cialis sample pack look here cialis order on line safe site to buy cialis online cialis online napol cialis australian price walgreens price for cialis
شنبه 24 فروردین 1398 06:22 ق.ظ

Whoa tons of helpful facts.
online pharmacy canada canadian online pharmacies rated canadian medications, liraglutide trusted pharmacy canada scam drugstore online reviews pharmacy near me drugs for sale in canada buy viagra now canadian online pharmacies legitimate online pharmacies in usa
چهارشنبه 1 اسفند 1397 05:15 ق.ظ
Highly energetic post, I liked that bit. Will there be
a part 2?
پنجشنبه 15 آذر 1397 04:09 ب.ظ

You explained it effectively!
how to purchase cialis on line what is cialis cialis kamagra levitra dose size of cialis cialis generique cialis mit grapefruitsaft cialis authentique suisse where do you buy cialis cialis alternative cialis cost
چهارشنبه 14 آذر 1397 08:20 ب.ظ

Thanks. Numerous tips.

generic cialis soft gels cialis kaufen cialis rckenschmerzen cialis dose 30mg no prescription cialis cheap look here cialis cheap canada cialis online cialis prices in england cialis generika where to buy cialis in ontario
چهارشنبه 14 آذر 1397 06:12 ق.ظ

Amazing tons of terrific information.
cialis sicuro in linea 5 mg cialis pharmacie en ligne cialis prices side effects of cialis cialis coupon wow look it cialis mexico cialis venta a domicilio cialis mit grapefruitsaft buy cialis sample pack dosagem ideal cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 07:20 ب.ظ

Lovely posts. Thanks!
only now cialis for sale in us safe site to buy cialis online where cheapest cialis viagra or cialis if a woman takes a mans cialis rezeptfrei cialis apotheke click here to buy cialis we choice free trial of cialis cialis 20 mg cost cialis online
شنبه 10 آذر 1397 07:38 ب.ظ

Terrific write ups. Many thanks!
how much does a cialis cost link for you cialis price cialis generico in farmacia we like it cialis price enter site 20 mg cialis cost online cialis cialis vs viagra cialis professional yohimbe cialis dose 30mg generic cialis 20mg uk
جمعه 9 آذر 1397 07:13 ب.ظ

This is nicely said! !
cialis coupons cialis 10 doctissimo cialis 100mg suppliers cialis flussig price cialis per pill we recommend cheapest cialis prezzo cialis a buon mercato generic for cialis acheter cialis kamagra canada discount drugs cialis
پنجشنبه 8 آذر 1397 08:14 ب.ظ

Beneficial posts. With thanks.
buy cialis online legal prices for cialis 50mg dose size of cialis cialis en mexico precio we choice free trial of cialis cialis price thailand cialis vs viagra generic cialis pill online only best offers 100mg cialis cialis 05
چهارشنبه 7 آذر 1397 07:43 ب.ظ

Thank you! Great stuff.
cialis wir preise canadian cialis cialis online cialis qualitat buying cialis on internet pastillas cialis y alcoho india cialis 100mg cost cialis 5 mg effetti collateral non 5 mg cialis generici cialis 10mg prix pharmaci
چهارشنبه 7 آذر 1397 08:00 ق.ظ

Nicely put, Thanks.
acheter cialis kamagra cialis arginine interactio tesco price cialis canadian discount cialis calis comprar cialis navarr cialis generico milano acheter cialis kamagra recommended site cialis kanada where do you buy cialis
دوشنبه 9 مهر 1397 05:50 ق.ظ

Nicely put, Kudos!
cialis et insomni cialis coupons cialis pills boards cialis generisches kanada cialis qualitat cialis canada how do cialis pills work prezzo di cialis in bulgaria where cheapest cialis price cialis per pill
چهارشنبه 28 شهریور 1397 04:10 ق.ظ

Superb write ups. Kudos!
acheter cialis meilleur pri cialis kaufen wo online cialis the best choice cialis woman weblink price cialis price cialis per pill buy cheap cialis in uk il cialis quanto costa venta cialis en espaa purchasing cialis on the internet
چهارشنبه 14 شهریور 1397 12:07 ب.ظ

Great content. Many thanks.
online drug store discount canadian pharmacies most reliable canadian pharmacies canadian online pharmacies rated canada drug pharmacy canadian pharcharmy online24 aarp recommended canadian pharmacies canadian pharmacies that are legit top rated canadian pharmacies online canada drug pharmacy
سه شنبه 13 شهریور 1397 02:18 ب.ظ

Great forum posts. Cheers.
where to buy viagra over the counter buy viagra online generic buy viagra online forum viagra or sildenafil viagra with a prescription what is viagra buy viagra online discount buy viagra online canada no prescription buy viagra online no prescription buy viagra online ireland
دوشنبه 12 شهریور 1397 11:43 ق.ظ

Terrific knowledge. Many thanks!
bulk cialis buy cialis brand cialis generic cialis cuantos mg hay cialis name brand cheap cialis 20 mg effectiveness are there generic cialis cialis online deutschland cialis canada on line buy cialis
یکشنبه 11 شهریور 1397 07:47 ب.ظ

This is nicely put! !
callus click here take cialis price cialis per pill what is cialis sublingual cialis online cialis efficacit order cialis from india click here cialis daily uk acquisto online cialis trusted tabled cialis softabs
سه شنبه 23 مرداد 1397 07:47 ق.ظ

Useful information. Cheers!
buy viagra uk pharmacy sildenafil uk buy viagra order uk order viagra cheap buy viagra without rx buying real viagra online how buy viagra online buy viagra china buy generic viagra paypal viagra uk buy online
دوشنبه 22 مرداد 1397 11:24 ب.ظ

Wow many of excellent material.
generic cialis cialis uk next day buy name brand cialis on line brand cialis generic generic cialis review uk compare prices cialis uk viagra cialis levitra cialis in sconto enter site very cheap cialis price cialis best
دوشنبه 7 خرداد 1397 12:06 ب.ظ

Helpful write ups. Appreciate it.
buy original cialis we choice free trial of cialis cialis arginine interactio tadalafil cialis 20 mg wow cialis tadalafil 100mg brand cialis nl india cialis 100mg cost generic cialis at the pharmacy venta de cialis canada
پنجشنبه 20 اردیبهشت 1397 12:34 ب.ظ

Regards! Plenty of write ups!

cialis cuantos mg hay the best choice cialis woman buy cialis cialis herbs generic for cialis does cialis cause gout american pharmacy cialis cialis 100 mg 30 tablet where to buy cialis in ontario cialis en mexico precio
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30



آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی